Evolucija merodavnog prava za razvod braka: od tradicionalnih tačaka vezivanja ka autonomiji volje : srpski ZMPP u svetlu Rim III Regulative
Autori
-
Fani Spalević
Pravni fakultet Univerziteta u Beogradu
https://orcid.org/0009-0007-5787-3151
DOI:
https://doi.org/10.56461/rep280126.06.SKljučne reči:
međunarodno privatno pravo, razvod braka, autonomija volje, Rim III Regulativa, Zakon o rešavanju sukoba zakona sa propisima drugih zemaljaApstrakt
Autorka u radu razmatra potrebu prilagođavanja srpskih kolizionopravnih rešenja u oblasti razvoda braka sa elementom inostranosti savremenom razvoju međunarodnog privatnog prava. U radu se ispituje položaj autonomije volje u regulisanju ove oblasti, sa posebnim osvrtom na njena ograničenja u pravu Evropske unije – zahtev koneksiteta, vremenska, materijalna i formalna ograničenja sporazuma o izboru merodavnog prava, kao i mehanizme zaštite javnog poretka i „slabije strane”. Analiziraju se razlike između režima Rim III Regulative i srpskog Zakona o rešavanju sukoba zakona sa propisima drugih zemalja, koji ne poznaje autonomiju volje kao tačku vezivanja za razvod braka. Posebna pažnja posvećena je Nacrtu novog Zakona o međunarodnom privatnom pravu, koji u potpunosti preuzima model Rim III Regulative o određivanju merodavnog prava za razvod braka sa elementom inostranosti. Zaključuje se da bi normativna modernizacija srpskog međunarodnog privatnog prava u oblasti razvoda braka u skladu sa evropskim standardima doprinela njegovoj većoj fleksibilnosti i pravnoj sigurnosti.
Downloads
Reference
Barlow, A. W v W (Nullity: Gender) and B v B (Validity of Marriage: Transsexual) – A new approach to transsexualism and a missed opportunity?, Child and Family Law Quarterly 13(2001)2, 225–241.
Beilfuss, G. „The Unification of Private International Law in Europe: A Success Story?”, in: Future of Family Property in Europe (eds. K. Boele-Woelki, J. Miles, J. M. Scherpe), Cambridge 2011, 320–340. https://doi.org/10.1017/9781839700156.017
Bordaš, B. Harmonizacija normi o razvodu braka sa stranim elementom u Srbiji sa pravilima o sukobu zakona i sukobu nadležnosti u EU, Zbornik radova Pravnog fakulteta u Novom Sadu 43(2009)3, 75–97.
Bradley, D. „A Family Law for Europe? Sovereignty, Political Economy and Legitimation”, in: Perspectives for the Unification and Harmonisation of Family Law in Europe (ed. K. Boele-Woelki), Antwerp 2003, 65–104. https://doi.org/10.2202/1535-1653.1121
Cavers, D. Contemporary Conflicts of Law in American Perspectives, Recueil des Cours 130 (1970), 75–308.
Cvejić-Jančić, O. Brak i razvod između prošlosti i budućnosti, Zbornik radova Pravnog fakulteta u Novom Sadu XLIII(2009)2, 63–88.
Čolović, V. Uredba Evropskog parlamenta i Saveta o primeni poboljšane saradnje u oblasti prava koje se primenjuje na razvod i pravno razdvajanje (br. 1259/2010 od 20. decembra 2010), Evropsko zakonodavstvo 10(2011)35-36, 31–41.
Dethloff, N. „Arguments for the Unification and Harmonisation of Family Law in Europe”, in: Perspectives for the Unification and Harmonisation of Family Law in Europe (ed. K. Boele-Woelki), Antwerp 2003, 37–64.
Dika, M., Knežević, G., Stojanović, S. Komentar Zakona o međunarodnom privatnom i procesnom pravu, Beograd 1991.
Draškić, M. Porodično pravo i prava deteta, Beograd 2011.
Đorđević, M., Jovanović, M. „Unifikacija ugovornog prava u Evropskoj uniji – kolizioni i materijalnopravni aspekti”, u: Usklađivanje poslovnog prava Srbije sa pravom Evropske unije (ur. V. Radović), Beograd 2013, 198–218.
Đorđević, S. Postupanje javnog beležnika prilikom zaključenja bračnog ugovora sa elementom inostranosti – nekoliko napomena iz ugla međunarodnog privatnog prava, Glasnik prava 15(2004)2, 23–38. https://doi.org/10.46793/GP.1502.23DJ
Đorđević, S., Meškić, Z. Međunarodno privatno pravo I – Opšti deo, Kragujevac 2016.
Fawcett, J., Carruthers, J. M. Cheshire, North & Fawcett – Private International Law, 14th edition, Oxford 2008. https://doi.org/10.1093/law/9780199284252.001.0001
Franzina, P. The Law Applicable to Divorce and Legal Separation under Regulation (EU) No. 1259/2010 of 20 December 2010, Cuadernos de Derecho Transnacional 3 (2011)2, 85–129.
Gray, J. Party Autonomy Under the New Brussels IIa (Recast) Regulation: Stalemates and Innovation, Utrecht Law Review 18(2022)1, 45–56. https://doi.org/10.36633/ulr.763
Hatfield, H. Private International Law Concepts in Divorce, American Journal of Family Law, 19(2005)2, 77–83.
Kruger, T. Rome III and Parties’ Choice, Familie & Recht, 2014. https://doi.org/10.5553/FenR/.000013
McEleavy, P. Harmonizing the Law Applicable to Divorce and Legal Separation – Enhanced Cooperation as the Way Forward?, International and Comparative Law Quarterly 59(2010)4, 1143–1158. https://doi.org/10.1017/S0020589310000564
Medić Musa, I. Poboljšana suradnja – Quo vadis, Europa? Zbornik Pravnog fakulteta u Zagrebu 62(2012)1-2, 257–288.
Michaels, R. „Globalisation and Law: Law Beyond the State“, in: Law and Society Theory (eds. R. Banakar, M. Travers), Hart, Oxford 2013, 287–303.
Muelders-Klein, M. T. „Towards a European Civil Code on Family Law? Ends and Means“, in: Perspectives for the Unification and Harmonisation of Family Law in Europe (ed. K. Boele-Woelki), Antwerp 2003, 105–117.
Novaković, U. Pravo na poštovanje porodičnog života, Beograd 2015.
Panov, S. Porodično pravo, Beograd 2011.
Pavić, V., Jovanović, M. „Evolucija principa uređivanja privatnopravnih odnosa sa elementom inostranosti u srpskim kodifikacijama međunarodnog privatnog prava”, u: Usklađivanje poslovnog prava Srbije sa pravom Evropske unije (ur. V. Radović), Beograd 2020, 430–456.
Pešić Jenaćković, D. Razvod braka: istorijsko-pravni, demografski i sociološki aspekti, Sociološki godišnjak (2018)13, 41–58. https://doi.org/10.5937/SocGod1813041P
Pfeiffer, M. Choice of Law in International Family and Succession Law, The Lawyer Quarterly 2(2012)4, 291–305.
Pintens, W. „Europeanisation of Family Law“, in: Perspectives for the Unification and Harmonisation of Family Law in Europe (ed. K. Boele-Woelki), Antwerp 2003, 3–33.
Provaznik, P. Renvoi as a Value-Laden Technique of Conflict of Laws, The Lawyer Quarterly 15(2025)1, 43–58.
Rogerson, P. Collier’s Conflict of Laws, 4th edition, Cambridge 2013. https://doi.org/10.1017/CBO9781139048798
Schwenzer, I. „Methodological Aspects of Harmonisation of Family Law”, in: Perspectives for the Unification and Harmonisation of Family Law in Europe (ed. K. Boele-Woelki), Antwerp 2003, 143–158.
Stanivuković, M., Živković, M. Međunarodno privatno pravo – Opšti deo, Beograd 2010.
Stikane, L. What Effect Does European Private International Law on Cross-border Divorce Have on National Family Laws and International Obligations of the Member States?, Athens Journal of Law 5(2019)4, 435–456. https://doi.org/10.30958/ajl.5-4-5
Stjepanović, B. Regulisanje međunarodnog razvoda braka i Uredba Rim III – Efekat na pozitivno porodično zakonodavstvo, Strani pravni život 63(2019)1, 79–90. https://doi.org/10.5937/spz63-20534
Šimović, I., Ćurić, I. Europska unija i obiteljsko pravo: međunarodnoprivatnopravni, procesnopravni i materijalnopravni aspekti, Ljetopis socijalnog rada 22(2015)2, 163–189. https://doi.org/10.3935/ljsr.v22i2.87
Torga, M. Party Autonomy of the Spouses under the Rome III Regulation in Estonia – Can Private International Law Change Substantive Law?, Netherlands Journal on Private International Law 12(2012)4, 67–91.
Varadi, T., Bordaš, B., Knežević, G., Pavić, V. Međunarodno privatno pravo, Beograd 2008.
Wills, M. M. Conflicts of Law in Divorce Litigation: A Looking-Glass World?, Campbell Law Review 10(1987)1, 67–91.
Živković, M. Osvrt na neka pitanja srpskog međunarodnog privatnog prava, Zbornik radova Pravnog fakulteta u Nišu (2020)86, 59–74. https://doi.org/10.5937/zrpfn0-24464
Internet izvori
Tekst Rim III Regulative na jezicima država učesnica: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/HR/ALL/?uri=celex:32010R1259, posećeno 31. 1. 2026.
Tekst Nacrta novog Zakona o međunarodnom privatnom pravu: https://www.prafak.ni.ac.rs/files/Nacrt-ZMPP-Ministarstvo.pdf, posećeno 14. 2. 2026.
Pravni izvori
Uredba Evropskog parlamenta br. 593/2008 od 17. juna 2008. o pravu koje se primjenjuje na ugovorne obaveze.
Uredba Evropskog parlamenta br. 864/2007 od 11. jula 2007. o pravu koje se primjenjuje na vanugovorne obaveze.
Uredba Evropskog parlamenta i Saveta o primeni poboljšane saradnje br. 1259/2010 od 20. decembra 2010. godine. u oblasti prava koje se primenjuje na razvod i zakonsku rastavu.
Uredba (EU) br. 2019/1111 od 25. juna 2019. godine o nadležnosti, priznavanju i izvršenju odluka u bračnim stvarima i stvarima roditeljske odgovornosti, kao i o međunarodnoj otmici dece.
Uredba (EU) br. 650/2012 od 4. jula 2012. o nadležnosti, merodavnom pravu, priznanju i izvršenju odluka i prihvatanju i izvršavanju javnih isprava u naslednim stvarima i o uspostavljanju Evropske potvrde o nasleđivanju.
Uredba (EU) br. 4/2009 od 18. decembra 2008. godine o nadležnosti, merodavnom pravu, priznanju i izvršenju odluka i saradnji u pitanjima koja se odnose na obaveze izdržavanja.
Zakon o rešavanju sukoba zakona sa propisima drugih zemalja, Službeni list SFRJ, br. 43/82 i 72/82 - ispr., Službeni list SRJ, br. 46/96 i Službeni glasnik RS, br. 46/2006 - dr. zakon.
Sudske odluke
Odluka Visokog suda Engleske i Velsa (Velika Britanija), Marinos v. Marinos od 3. septembra 2007.
Odluka Visokog suda Engleske i Velsa (Velika Britanija), MacMillan Inc v Bishopgate Investment Trust Plc od 2. novembra 1995.
Odluka Doma lordova (Velika Britanija), Bellinger v Bellinger od 10. aprila 2003.
Odluka Suda pravde Evropske unije, Anna Herrero Romeu v European Commission od 25. oktobra 2005.
Odluka Suda pravde Evropske unije, Pedro Magdalena Fernández v Commission of the European Communities od 28. septembra 1993.
Downloads
Objavljeno
Kako citirati
Broj časopisa
Sekcija
